Kiedy katar to tylko katar, a kiedy zapalenie zatok lub ucha? Tych objawów nie lekceważ!

Katar u dziecka to niemal codzienność w sezonie jesienno-zimowym, zwłaszcza wśród maluchów uczęszczających do żłobka i przedszkola. Zwykle ustępuje samoistnie, ale czasem infekcji zaczyna towarzyszyć ból ucha, gorączka lub wyraźne pogorszenie samopoczucia. To sygnały, których rodzice nie powinni ignorować.

Jak rozpoznać, że zwykłe przeziębienie może przeradzać się w zapalenie ucha środkowego lub zatok? Wbrew pozorom nie zawsze świadczy o tym kolor wydzieliny z nosa.

Zielony katar nie oznacza od razu bakterii

Na początku przeziębienia wydzielina z nosa jest zwykle wodnista i przezroczysta. Po kilku dniach może zgęstnieć, przybierając żółty lub zielonkawy kolor. Nie oznacza to jednak automatycznie zakażenia bakteryjnego ani konieczności podania antybiotyku.

Typowy katar wirusowy trwa około 7–10 dni, choć czasem utrzymuje się dłużej. Ważniejsze od koloru wydzieliny jest to, czy objawy stopniowo ustępują i jak czuje się dziecko.

Niepokój powinno wzbudzić przede wszystkim wyraźne pogorszenie po wcześniejszej poprawie lub pojawienie się nowych, nasilonych dolegliwości.

Kiedy katarowi towarzyszy zapalenie ucha?

Zapalenie ucha środkowego jest częstym powikłaniem infekcji dróg oddechowych u małych dzieci. Obrzęk błony śluzowej nosa i nosogardła może zaburzać drożność trąbki słuchowej, sprzyjając rozwojowi zapalenia.

Najbardziej charakterystycznym objawem jest ból ucha. Starsze dziecko zwykle potrafi powiedzieć, co je boli. Niemowlę może natomiast być niespokojne, rozdrażnione, częściej płakać i gorzej spać. Niekiedy pojawia się gorączka lub pogorszenie słuchu.

Samo pociąganie za ucho nie oznacza jednak choroby. Zapalenie ucha rozpoznaje lekarz po zbadaniu błony bębenkowej.

Pilnej konsultacji wymaga wyciek z ucha, szczególnie ropny lub podbarwiony krwią. Może świadczyć o perforacji błony bębenkowej. Do czasu badania nie należy samodzielnie stosować kropli do uszu.

Nie każde zapalenie ucha wymaga antybiotyku. W części przypadków wystarcza leczenie przeciwbólowe i obserwacja zalecona przez lekarza.

Kiedy podejrzewać zapalenie zatok?

Zapalenie zatok u dzieci często przypomina przedłużające się przeziębienie. Większość takich infekcji ma podłoże wirusowe i nie wymaga antybiotykoterapii.

Na konsultację lekarską warto zgłosić się, gdy katar lub kaszel utrzymują się ponad 10 dni bez poprawy. Niepokojący jest również tzw. przebieg dwufazowy – dziecko zaczyna zdrowieć, a po kilku dniach ponownie pojawia się gorączka, nasila katar lub kaszel.

Podejrzenie zakażenia bakteryjnego może też nasuwać ciężki początek choroby, z gorączką około 39°C lub wyższą i ropną wydzieliną z nosa utrzymującymi się przez co najmniej trzy dni.

Starsze dzieci mogą skarżyć się na ból policzków, czoła lub głowy. U młodszych częściej występuje uporczywy kaszel, również w ciągu dnia.

O tym, czy konieczne jest leczenie, decyduje lekarz na podstawie całego przebiegu infekcji.

Jak pomóc dziecku w domu?

Przy zwykłym katarze najczęściej wystarczy oczyszczanie nosa odpowiednim preparatem soli fizjologicznej lub wody morskiej. U niemowląt można delikatnie usuwać nadmiar wydzieliny aspiratorem, jeśli utrudnia oddychanie lub karmienie.

Ważne jest też odpowiednie nawodnienie i unikanie dymu tytoniowego. Przy bólu można zastosować lek przeciwbólowy odpowiedni do wieku, masy ciała i stanu zdrowia dziecka, zgodnie z ulotką lub zaleceniem lekarza.

Nie należy samodzielnie podawać antybiotyków. Krople obkurczające śluzówkę nosa również wymagają ostrożności ze względu na ograniczenia wiekowe i czas stosowania.

U niemowląt nie wolno unosić materaca ani podkładać poduszek, aby ułatwić oddychanie podczas snu. Dziecko powinno spać na plecach, na płaskim i twardym materacu.