Wymioty i biegunka u dziecka. Jak rozpoznać odwodnienie i kiedy jechać do szpitala?
Wymioty, biegunka, brak apetytu i osłabienie – tak często zaczyna się infekcja żołądkowo-jelitowa u dziecka. Popularna „jelitówka” zwykle ustępuje samoistnie, ale szczególnie u niemowląt i najmłodszych dzieci może szybko doprowadzić do odwodnienia. Dlatego najważniejsze jest odpowiednie podawanie płynów i obserwowanie stanu malucha.
Infekcje żołądkowo-jelitowe, wywoływane m.in. przez rotawirusy i norowirusy, częściej pojawiają się w sezonie jesienno-zimowym. Podobne objawy mogą wystąpić również przy zatruciu pokarmowym. Niezależnie od przyczyny rodzice powinni wiedzieć, kiedy wystarczy domowe nawadnianie, a kiedy konieczna jest pomoc lekarza.
Jak poić dziecko, które wymiotuje?
Podczas biegunki i wymiotów organizm traci wodę oraz elektrolity. Najlepiej uzupełniać je za pomocą doustnych płynów nawadniających (DPN), dostępnych w aptekach. Ich skład ułatwia wchłanianie wody w jelitach i pomaga wyrównać straty związane z chorobą.
Problem pojawia się, gdy dziecko wymiotuje niemal po każdym łyku. W takiej sytuacji lepiej zrezygnować z podawania większej ilości płynu naraz. Zamiast tego można proponować jedną łyżeczkę, czyli około 5 ml, co 1–2 minuty. U młodszych dzieci pomocna bywa strzykawka bez igły, którą płyn podaje się powoli do wewnętrznej strony policzka.
Jeżeli maluch ponownie zwymiotuje, warto zrobić krótką przerwę i spróbować jeszcze mniejszych porcji. Gdy zacznie dobrze tolerować płyny, ich ilość należy stopniowo zwiększać.
Nie trzeba przy tym przerywać karmienia piersią. Niemowlęta powinny być nadal karmione, a po nawodnieniu dzieci otrzymujące mleko modyfikowane mogą wrócić do zwykłych porcji, bez rozcieńczania mieszanki.
Po czym poznać, że dziecko jest odwodnione?
Jednym z pierwszych sygnałów jest wyraźnie rzadsze oddawanie moczu. Pieluszki pozostają suche dłużej niż zwykle, a starsze dziecko rzadziej korzysta z toalety. Brak moczu przez około 6–8 godzin podczas intensywnych wymiotów lub biegunki powinien wzbudzić niepokój, szczególnie u niemowląt.
Warto też zwrócić uwagę na suchość języka i ust, brak łez podczas płaczu czy zapadnięte oczy. U najmłodszych dzieci widoczne może być również zapadnięte ciemiączko.
Niepokojąca jest także zmiana zachowania. Dziecko, które wcześniej było aktywne, staje się wyraźnie osłabione, apatyczne lub nietypowo senne. Takich objawów nie należy tłumaczyć wyłącznie zmęczeniem chorobą.
Odwodnienie ocenia się na podstawie kilku objawów jednocześnie. Samodzielne sprawdzanie elastyczności skóry nie daje pewnej odpowiedzi, czy dziecko jest odpowiednio nawodnione.
Czy podczas „jelitówki” dziecko powinno jeść?
Dawniej często zalecano kilkugodzinną głodówkę. Dziś wiadomo, że nie jest ona potrzebna. Jeśli dziecko nie ma apetytu, nie należy zmuszać go do jedzenia, ale gdy toleruje płyny, może stopniowo wracać do zwykłych posiłków.
Podczas intensywnej biegunki lepiej unikać soków owocowych i napojów gazowanych. Zawarty w nich cukier może dodatkowo nasilać dolegliwości. Nie należy też samodzielnie podawać leków hamujących biegunkę lub wymioty. Nie wszystkie preparaty są odpowiednie dla dzieci, a o ich zastosowaniu powinien zdecydować lekarz.
Kiedy z dzieckiem do lekarza, a kiedy na SOR?
Nie każda infekcja żołądkowo-jelitowa wymaga leczenia w szpitalu. Jeśli dziecko pije, oddaje mocz i pozostaje w dobrym stanie ogólnym, zwykle można prowadzić nawadnianie w domu.
Pilnej konsultacji wymaga jednak sytuacja, gdy maluch nie jest w stanie przyjmować płynów, uporczywie wymiotuje, oddaje coraz mniej moczu lub pojawiają się objawy odwodnienia. Nie należy też zwlekać z oceną lekarską, jeśli w stolcu pojawia się krew, dziecko skarży się na silny ból brzucha albo jego stan wyraźnie się pogarsza. Szczególnej uwagi wymagają niemowlęta, zwłaszcza poniżej 6. miesiąca życia.
Gorączka wynosząca 38°C lub więcej u dziecka poniżej 3. miesiąca życia również wymaga pilnej oceny lekarskiej.
Bezpośrednio na SOR należy udać się w przypadku zielonych, żółciowych wymiotów, krwawych wymiotów lub nagłego, bardzo silnego bólu brzucha. Mogą one wskazywać na poważniejszą chorobę niż zwykła infekcja.
Jeśli dziecko traci przytomność, nie można go wybudzić, ma poważne trudności z oddychaniem lub objawy wstrząsu, należy natychmiast zadzwonić pod numer 112 lub 999.
W cięższych przypadkach odwodnienia konieczne bywa leczenie szpitalne, w tym podawanie płynów dożylnie.
Przy wymiotach i biegunce najważniejsza jest obserwacja dziecka. To, ile pije, jak często oddaje mocz i jak się zachowuje, mówi o jego stanie często więcej niż sama liczba wypróżnień czy epizodów wymiotów.